AJAX - su ket hop ky dieu cua cong nghe web

De tai ky thuat von luon kho khan va khong may thu vi, nhung nhung cau chuyen ve qua trinh phat trien cuaAJAXtrong khong gian ung dung Internet da phuong tien da tao nen suc hut kho tin xuyen suot nam 2005.

The he Web 2.0 chi vua bat dau va se phai trai qua ca mot chang duong dai phia truoc de co the thay doi nhung gi von da tro nen quen thuoc voi moi nguoi hien nay. Dong vai tro then chot trong giai doan thu hai cua web la to hop cong nghe AJAX. Du the gioi chua thuc su san sang don nhan, nhieu nguoi cho rang cac ung dungAJAXdang phat trien con nhanh hon ca dinh luat Moore - dong luc thuc day nganh dien toan goc.

AJAX la gi?

AJAX, viet tat tu Asynchronous JavaScript and XML (JavaScript va XML khong dong bo), la bo cong cu cho phep tang toc do ung dung web bang cach cat nho du lieu va chi hien thi nhung gi can thiet, thay vi tai di tai lai toan bo trang web.AJAXkhong phai mot cong nghe don le ma la su ket hop mot nhom cong nghe voi nhau. Trong do, HTML va CSS dong vai hien thi du lieu, mo hinh DOM trinh bay thong tin dong, doi tuong XMLHttpRequest trao doi du lieu khong dong bo voi may chu web, con XML la dinh dang chu yeu cho du lieu truyen. Day deu la cong nghe san co nhung Javacript da lap rap chung lai de thuc hien nhung "su menh" dang kham phuc.

Hau het cac cau chuyen ve nguon goc cuaAJAXduoc bat dau tu khi Microsoft phat trien cong nghe Remote Scripting vao nam 1998. Tuy nhien, phuong phap tai khong dong bo noi dung tren mot trang web da xuat hien trong thanh to IFRAME cua Internet Explorer 3 (1996) va thanh to LAYER cua Netscape 4.0 nam 1997. Khi gioi thieu Internet Explorer 4.0, Microsoft da su dung mo hinh doi tuong tai lieu DOM khac biet. Den nam 2000, Netscape hoan toan danh mat thi truong trinh duyet vao tay hang phan mem cua Bill Gates va thanh to LAYER cung khong con duoc cac chuyen gia phat trien web chu y toi.

Phai vai nam sau,AJAXmoi lai loi keo duoc su quan tam cua gioi cong nghe va tro thanh cong cu cai tien giao dien nguoi dung cho ung dung web. Thuat ngu nay cung chi moi xuat hien cach day 1 nam (thang 2/2005) trongbai viet noi tieng cua Jesse James Garrett tren trang Adaptive Path. Tu do,AJAXtro thanh trung tam trong moi cau chuyen lien quan den the he Web 2.0.

AJAX hoat dong nhu the nao?

Ung dung web truyen thong (trai) va ung dung AJAX. (Adaptive Path)

Tu lau, moi nguoi da tuong tuong ung dung may tinh roi se duoc luu va chay hoan toan tren web thay vi nam bo buoc trong o cung. Du vay, vien canh do van chua the xay ra do ung dung web bi han che boi nguyen ly rang tat ca cac thao tac phai duoc thuc hien thong qua HTTP (HyperText Transfer Protocol - Giao thuc truyen tai qua sieu lien ket). Nhung hoat dong cua nguoi su dung tren trang web se tao ra mot yeu cau HTTP toi server. May chu thuc hien mot so khau xu ly nhu lay lai du lieu, tinh toan, kiem tra su hop le cua thong tin, sua doi bo nho, sau do gui lai mot trang HTML hoan chinh toi may khach. Ve mat ky thuat, phuong phap nay nghe co ve hop ly nhung cung kha bat tien va mat thoi gian, boi khi server dang thuc hien vai tro cua no thi nguoi dung se lam gi? Tat nhien la cho doi.

De khac phuc han che tren, cac chuyen gia phat trien gioi thieu hinh thuc trung gian - co che xu lyAJAX- giua may khach va may chu. Dieu nay giong nhu viec tang them mot lop giua cho ung dung de giam qua trinh "di lai" cua thong tin va giam thoi gian phan ung. Thay vi tai lai (refresh) toan bo mot trang, no chi nap nhung thong tin duoc thay doi, con giu nguyen cac phan khac. Vi the, khi duyet mot trang ho tro AJAX, nguoi su dung khong bao gio nhin thay mot cua so trang (blank) va bieu tuong dong ho cat - dau hieu cho thay may chu dang thuc hien nhiem vu. Vi du, trong mot website anh, voi ung dung truyen thong, toan bo trang chua cac anh se phai mo lai tu dau neu co mot thay doi nao do tren trang. Con khi ap dung AJAX, DHTML chi thay the doan tieu de va phan vua chinh sua, do vay tao nen cac giao dich tron tru, nhanh chong.

Tuong tac dong bo trong ung dung web truyen thong (tren) va di bo trong ung dung AJAX. (Adaptive Path)

"Moi thao tac cua nguoi su dung se gui lenh JavaScript toi bo xu ly AJAX, thay vi tao ra mot yeu cau HTTP (HTTP request) va truy van toi may chu", Jesse James Garrett da ghi trong bai viet dau tien dinh nghia ve thuat ngu nay. "Neu can gi tu server, nhu tai ve bo sung ma giao dien hay nhan du lieu moi, AJAX se truyen yeu cau toi may chu mot cach khong dong bo, thong thuong su dung XML, ma khong lam gian doan su tuong tac cua nguoi dung voi ung dung web".

Cac ung dungAJAXpho bien

Google Suggest hien thi cac thuat ngu goi y gan nhu ngay lap tuc khi nguoi su dung chua go xong tu khoa. Con voiGoogle Maps, moi nguoi co the theo doi nhung thay doi, xe dich, keo tha ban do nhu tren moi truong desktop. Google Suggest va Google Maps la hai vi du noi bat ve phuong phap ung dung web the he moi. Hang dich vu tim kiem hang dau the gioi da dau tu rat nhieu vao viec phat trien AJAX. Hau nhu moi chuong trinh ho gioi thieu gan day, tu Orkut, Gmail den phien ban thu nghiemGoogle Groups, deu la nhung ung dung AJAX.

Nhieu cong ty khac cung dang noi got xu the nay nhu trang chia se anh Flickr (hien thuoc Yahoo) hay cong cu tim kiem A9.com cua Amazon. Yahoo du dinh trong vai tuan toi se ra mat ban Yahoo Mail Beta 1 su dungAJAXtren toan the gioi (dang duoc thu nghiem gioi han). Hom thu moi se duoc trang bi them nhieu tinh nang thuoc Web 2.0 nhu RSS, che do xem thu truoc (preview)... Microsoft cung dang trien khai chuong trinh Windows Live Mail va Windows Live Messenger ho tro AJAX.

Nhung du an tren cho thayAJAXkhong phai la mot cong nghe qua xa xoi ma dang hien dien ngay trong the gioi thuc, tu mo hinh rat don gian nhu Google Suggest den tinh vi va phuc tap nhu Google Maps.

Thach thuc lon nhat khi tao ung dungAJAXkhong nam o khau ky thuat boi nhung thanh phan cua no da xuat hien tu lau, hoat dong on dinh va duoc hieu nguoi biet den. Van de o day chi la "cac chuyen gia thiet ke can quen di nhung gioi han cua web, bat dau nghi rong hon, sau hon ve kha nang cua cong nghe va sang tao no theo cach rieng cua moi nguoi", Alexei White, Giam doc san xuat cua cong ty eBusiness (My), nhan xet. "AJAX se lam mat dan anh huong cua Microsoft tren thi truong. Tuy chua the lan at hoan toan, no se mang lai nhung tinh nang thay the cho hau het cac san phan nhu Office".

Nhung nhuoc diem cua AJAX

AJAX co the gop phan tao nen mot the he moi cho ung dung web (nhu colr.org hay backpackit.com). Tuy nhien, no cung la mot cong nghe "nguy hiem" khi gay ra khong it rac roi ve giao dien nguoi dung. Chang han, phim "Back" (tro lai trang truoc) duoc danh gia cao trong giao dien website chuan. Dang tiec, chuc nang nay khong hoat dong an khop voi Javascript va moi nguoi khong the tim lai noi dung truoc do khi bam phim Back. Boi vay, chi mot so xuat nho la du lieu tren trang da bi thay doi va kho co the khoi phuc lai duoc. Day la mot trong nhung nguyen nhan chinh khien nhieu nguoi khong ung ho ung dung Javascript.

Ben canh do, moi nguoi khong the luu lai dia chi web vao thu muc Favorite (Bookmark) de xem lai ve sau. Do ap dung lop trung gian de giao dich, cac ung dungAJAXkhong co mot dia chi co dinh cho tung noi dung. Khiem khuyet nay lam choAJAXde "mat diem" trong mat nguoi dung.

Nhung trinh duyet ho tro AJAX la Microsoft Internet Explorer 5.0 tro len; browser dua tren Gecko nhu Mozilla, Firefox, SeaMonkey, Epiphany, Galeon va Netscape 7.1; trinh duyet chua KHTML API 3.2 tro len nhu Konqueror, Apple Safari...

Hai Nguyen (theo Adaptive Path, Wikipedia, CNet)